加拉太书 2 · 逐字对照

1Ἔπειτα于是、此后、然后G1899διὰ后接所有格时意思是「藉着、用、经过」G1223δεκατεσσάρων十四G1180ἐτῶν岁、年G2094πάλιν又、再、另一方面G3825ἀνέβην上去、登高、生长G305εἰς后接直接受格，意思是「关于、进入、到、为了」G1519Ἱεροσόλυμα专有名词，地名：耶路撒冷G2414μετὰ后接所有格时意思是「与...一起」、藉着、带着G3326Βαρναβᾶ专有名词，人名：巴拿巴G921συμπαραλαβὼν连同携带、带...同去G4838καὶ甚至、也、并且、然后、和G2532Τίτον专有名词，人名：提多G5103

Ἔπειτα διὰ δεκατεσσάρων ἐτῶν πάλιν ἀνέβην εἰς Ἱεροσόλυμα μετὰ Βαρναβᾶ συμπαραλαβὼν καὶ Τίτον·

2ἀνέβην登高、上升G305δὲ然后、但是、而G1161κατὰ后接直接受格时意思是「关于、按照、合乎、遍及」G2596ἀποκάλυψιν启示、揭露G602καὶ并且、然后、和G2532ἀνεθέμην宣告、指陈、沟通G394αὐτοῖς他自己、他G846τὸ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588εὐαγγέλιον福音、好消息G2098ὃ带出关系子句修饰先行词G3739κηρύσσω传讲G2784ἐν后接间接受格，意思是「藉着、在...里面、因为」G1722τοῖς视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588ἔθνεσιν民族、外邦人、国家G1484κατ᾽后接直接受格时意思是「关于、按照、合乎、遍及」G2596ἰδίαν独自、私下的、自己的G2398δὲ然后、但是、而G1161τοῖς视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588δοκοῦσιν思考、设想、考量G1380μή否定副词G3361πως或许、以免G4458εἰς后接直接受格，意思是「关于、进入、到、为了」G1519κενὸν虚空G2756τρέχω跑、努力、尽力G5143ἢ或、比G2228ἔδραμον跑、努力、尽力G5143

ἀνέβην δὲ κατὰ ἀποκάλυψιν· καὶ ἀνεθέμην αὐτοῖς τὸ εὐαγγέλιον ὃ κηρύσσω ἐν τοῖς ἔθνεσιν, κατ᾽ ἰδίαν δὲ τοῖς δοκοῦσιν, μή πως εἰς κενὸν τρέχω ἢ ἔδραμον.

3ἀλλ᾽但是、然而、相反地G235οὐδὲ也不是、甚至不G3761Τίτος专有名词，人名：提多G5103ὁ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588σὺν后接间接受格，意思是「跟...一起」G4862ἐμοί我G1473Ἕλλην希腊人、外邦人、非犹太人G1672ὤν是、在、有G1510ἠναγκάσθη迫使、 催逼G315περιτμηθῆναι割包皮、行割礼、割一圈G4059

ἀλλ᾽ οὐδὲ Τίτος ὁ σὺν ἐμοί, Ἕλλην ὤν, ἠναγκάσθη περιτμηθῆναι·

4διὰ后接直接受格时意思是「因为、因着...原因、由于」G1223δὲ然后、但是、而G1161τοὺς视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588παρεισάκτους暗中带入、私运、偷溜进来的G3920ψευδαδέλφους假弟兄、假成员G5569οἵτινες无论谁、无论什么事、这、那G3748παρεισῆλθον溜进来、 进入G3922κατασκοπῆσαι监视、 潜伏伺机G2684τὴν视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588ἐλευθερίαν自由、解放G1657ἡμῶν我G1473ἣν带出关系子句修饰先行词G3739ἔχομεν有G2192ἐν后接间接受格，意思是「藉着、在...里面、因为」G1722Χριστῷ基督（音译）、承受膏油的、受膏者G5547Ἰησοῦ专有名词，人名：耶稣G2424ἵνα使得、为了、带出说明的子句不必翻译G2443ἡμᾶς我G1473καταδουλώσουσιν使为奴、打落为奴隶G2615

διὰ δὲ τοὺς παρεισάκτους ψευδαδέλφους οἵτινες παρεισῆλθον κατασκοπῆσαι τὴν ἐλευθερίαν ἡμῶν ἣν ἔχομεν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ἵνα ἡμᾶς καταδουλώσουσιν,

5οἷς带出关系子句修饰先行词G3739οὐδὲ也不是、甚至不G3761πρὸς后接直接受格时意思是「(时间) 将近、某段时间的当中」G4314ὥραν小时、钟头、片刻G5610εἴξαμεν让步G1502τῇ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588ὑποταγῇ服从、顺服G5292ἵνα使得、为了、带出说明的子句不必翻译G2443ἡ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588ἀλήθεια真实、真理G225τοῦ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588εὐαγγελίου福音、好消息G2098διαμείνῃ持续不断G1265πρὸς后接直接受格时意思是「在(某人)一旁、靠、到」G4314ὑμᾶς你G4771

οἷς οὐδὲ πρὸς ὥραν εἴξαμεν τῇ ὑποταγῇ, ἵνα ἡ ἀλήθεια τοῦ εὐαγγελίου διαμείνῃ πρὸς ὑμᾶς

6ἀπὸ后接所有格，意思是「从...、来自」G575δὲ至于、然后、但是G1161τῶν视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588δοκούντων思考、设想、考量G1380εἶναί是、有G1510τι某个、有的、什么G5100ὁποῖοί哪一类的、诸如甚么种类G3697ποτε不论、曾经、先前G4218ἦσαν有、是G1510οὐδέν没有一个、一点也不、无一人G3762μοι我G1473διαφέρει相异、不同G1308πρόσωπον表面、脸、外貌G4383ὁ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588θεὸς上帝G2316ἀνθρώπου人、人类G444οὐ否定副词G3756λαμβάνει得到、领受、接受G2983ἐμοὶ我G1473γὰρ因为、所以、那么、的确G1063οἱ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588δοκοῦντες思考、设想、考量G1380οὐδὲν没有一个、一点也不、无一人G3762προσανέθεντο附加、 商量G4323

ἀπὸ δὲ τῶν δοκούντων εἶναί τι,- ὁποῖοί ποτε ἦσαν οὐδέν μοι διαφέρει· πρόσωπον ὁ θεὸς ἀνθρώπου οὐ λαμβάνει- ἐμοὶ γὰρ οἱ δοκοῦντες οὐδὲν προσανέθεντο,

7ἀλλὰ但是、然而、相反地G235τοὐναντίον相反地G5121ἰδόντες注意到、看见G3708ὅτι不必翻译带出子句、因为G3754πεπίστευμαι将一件事交托给某人、相信G4100τὸ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588εὐαγγέλιον福音、好消息G2098τῆς视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588ἀκροβυστίας包皮、未受割礼、未受割礼的人G203καθὼς照着、正如G2531Πέτρος专有名词，人名：彼得G4074τῆς视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588περιτομῆς割礼、受过割礼的人G4061

ἀλλὰ τοὐναντίον ἰδόντες ὅτι πεπίστευμαι τὸ εὐαγγέλιον τῆς ἀκροβυστίας καθὼς Πέτρος τῆς περιτομῆς

8ὁ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588γὰρ因为、所以、那么、的确G1063ἐνεργήσας发挥作用、活跃、有效力G1754Πέτρῳ专有名词，人名：彼得G4074εἰς后接直接受格，意思是「关于、进入、到、为了」G1519ἀποστολὴν使徒职分G651τῆς视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588περιτομῆς割礼、受过割礼的人G4061ἐνήργησεν发挥作用、 活跃、 有效力G1754καὶ甚至、也、并且、然后、和G2532ἐμοὶ我G1473εἰς后接直接受格，意思是「关于、进入、到、为了」G1519τὰ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588ἔθνη民族、外邦人、国家G1484

ὁ γὰρ ἐνεργήσας Πέτρῳ εἰς ἀποστολὴν τῆς περιτομῆς ἐνήργησεν καὶ ἐμοὶ εἰς τὰ ἔθνη,

9καὶ并且、然后、和G2532γνόντες知道、明白、认识G1097τὴν视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588χάριν善意、感恩、恩惠G5485τὴν视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588δοθεῖσάν给出、给予G1325μοι我G1473Ἰάκωβος专有名词，人名：雅各G2385καὶ并且、然后、和G2532Κηφᾶς专有名词，人名：矶法G2786καὶ并且、然后、和G2532Ἰωάννης专有名词，人名：约翰G2491οἱ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588δοκοῦντες被认为、被当作是、考量G1380στῦλοι柱子G4769εἶναι是、有G1510δεξιὰς右边的、右手G1188ἔδωκαν给出、给予G1325ἐμοὶ我G1473καὶ并且、然后、和G2532Βαρναβᾷ专有名词，人名：巴拿巴G921κοινωνίας团契、交流参与、 交往G2842ἵνα使得、为了、带出说明的子句不必翻译G2443ἡμεῖς我G1473εἰς后接直接受格，意思是「关于、进入、到、为了」G1519τὰ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588ἔθνη民族、外邦人、国家G1484αὐτοὶ他自己、他G846δὲ然后、但是、而G1161εἰς后接直接受格，意思是「关于、进入、到、为了」G1519τὴν视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588περιτομήν割礼、受过割礼的人G4061

καὶ γνόντες τὴν χάριν τὴν δοθεῖσάν μοι, Ἰάκωβος καὶ Κηφᾶς καὶ Ἰωάννης οἱ δοκοῦντες στῦλοι εἶναι, δεξιὰς ἔδωκαν ἐμοὶ καὶ Βαρναβᾷ κοινωνίας ἵνα ἡμεῖς εἰς τὰ ἔθνη, αὐτοὶ δὲ εἰς τὴν περιτομήν·

10μόνον唯有、单独、只是G3441τῶν视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588πτωχῶν低劣、贫穷的G4434ἵνα使得、为了、带出说明的子句不必翻译G2443μνημονεύωμεν记住、想到G3421ὃ带出关系子句修饰先行词G3739καὶ甚至、也、并且、然后、和G2532ἐσπούδασα竭力、尽力、殷勤G4704αὐτὸ正是、他、自己G846τοῦτο这个G3778ποιῆσαι作、实行、对人或物作出某事G4160

μόνον τῶν πτωχῶν ἵνα μνημονεύωμεν, ὃ καὶ ἐσπούδασα αὐτὸ τοῦτο ποιῆσαι.

11Ὅτε当...G3753δὲ然后、但是、而G1161ἦλθεν来、去G2064Κηφᾶς专有名词，人名：矶法G2786εἰς后接直接受格，意思是「关于、进入、到、为了」G1519Ἀντιόχειαν专有名词，地名：安提阿G490κατὰ后接直接受格时意思是「关于、按照、合乎、遍及」G2596πρόσωπον表面、脸、外貌G4383αὐτῷ他自己、他G846ἀντέστην抗拒、反对G436ὅτι不必翻译带出子句、因为G3754κατεγνωσμένος谴责, 判罪G2607ἦν有、是G1510

Ὅτε δὲ ἦλθεν Κηφᾶς εἰς Ἀντιόχειαν, κατὰ πρόσωπον αὐτῷ ἀντέστην, ὅτι κατεγνωσμένος ἦν.

12πρὸ后接所有格，意思是「在...之前」G4253τοῦ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588γὰρ因为、所以、那么、的确G1063ἐλθεῖν来、去G2064τινας某个、有的、什么G5100ἀπὸ后接所有格，意思是「从...、来自」G575Ἰακώβου专有名词，人名：雅各G2385μετὰ后接所有格时意思是「与....一起」、藉着、带着G3326τῶν视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588ἐθνῶν民族、外邦人、国家G1484συνήσθιεν一起吃饭G4906ὅτε当...G3753δὲ然后、但是、而G1161ἦλθον来、去G2064ὑπέστελλεν退缩、退后G5288καὶ并且、然后、和G2532ἀφώριζεν限制、分隔G873ἑαυτόν彼此、自己G1438φοβούμενος被动时意思是「害怕、惊恐、敬重」G5399τοὺς视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588ἐκ后接所有格，意思是「从、出于」G1537περιτομῆς割礼、受过割礼的人G4061

πρὸ τοῦ γὰρ ἐλθεῖν τινας ἀπὸ Ἰακώβου μετὰ τῶν ἐθνῶν συνήσθιεν· ὅτε δὲ ἦλθον, ὑπέστελλεν καὶ ἀφώριζεν ἑαυτόν φοβούμενος τοὺς ἐκ περιτομῆς

13καὶ并且、然后、和G2532συνυπεκρίθησαν一同掩饰、作假G4942αὐτῷ他自己、他G846καὶ甚至、也、并且、然后、和G2532οἱ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588λοιποὶ其余的G3062Ἰουδαῖοι犹太人的G2453ὥστε以致于、因此、所以G5620καὶ甚至、也、并且、然后、和G2532Βαρναβᾶς专有名词，人名：巴拿巴G921συναπήχθη带走、领人误入歧途G4879αὐτῶν他自己、他G846τῇ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588ὑποκρίσει伪装、演戏G5272

καὶ συνυπεκρίθησαν αὐτῷ καὶ οἱ λοιποὶ Ἰουδαῖοι, ὥστε καὶ Βαρναβᾶς συναπήχθη αὐτῶν τῇ ὑποκρίσει.

14ἀλλ᾽但是、然而、相反地G235ὅτε当、只要G3753εἶδον看见、注意到G3708ὅτι不必翻译带出子句、因为G3754οὐκ否定副词G3756ὀρθοποδοῦσιν行为正直、走得正G3716πρὸς后接直接受格时意思是「对着、靠近、到」，表达移动或面对的方向G4314τὴν视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588ἀλήθειαν真实、真理G225τοῦ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588εὐαγγελίου福音、好消息G2098εἶπον说G3004τῷ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588Κηφᾷ专有名词，人名：矶法G2786ἔμπροσθεν后接所有格时意思是「在...的前面」G1715πάντων所有的、每一个G3956Εἰ倘若、要是、 既然G1487σὺ你G4771Ἰουδαῖος犹太人的G2453ὑπάρχων是、存在、在G5225ἐθνικῶς如同外国人(指非犹太人)G1483καὶ并且、然后、和G2532+G0οὐκ否定副词G3756+G0οὐχὶ不、岂不是?G3780+G0Ἰουδαϊκῶς犹太式的、随从犹太人的样式G2452ζῇς生活、(属灵地)活着、充满活力、赋予生命G2198πῶς怎么、如何G4459τὰ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588ἔθνη外国人、民族、国家G1484ἀναγκάζεις强迫、 催逼G315ἰουδαΐζειν照犹太人的方式生活G2450

ἀλλ᾽ ὅτε εἶδον ὅτι οὐκ ὀρθοποδοῦσιν πρὸς τὴν ἀλήθειαν τοῦ εὐαγγελίου, εἶπον τῷ Κηφᾷ ἔμπροσθεν πάντων, Εἰ σὺ Ἰουδαῖος ὑπάρχων ἐθνικῶς καὶ οὐχὶ Ἰουδαϊκῶς ζῇς πῶς τὰ ἔθνη ἀναγκάζεις ἰουδαΐζειν;

15Ἡμεῖς我G1473φύσει自然的特性或倾向、性情G5449Ἰουδαῖοι犹太人的G2453καὶ并且、然后、和G2532οὐκ否定副词G3756ἐξ后接所有格，意思是「从、出于」G1537ἐθνῶν民族、外邦人、国家G1484ἁμαρτωλοί有罪的、罪人G268

Ἡμεῖς φύσει Ἰουδαῖοι καὶ οὐκ ἐξ ἐθνῶν ἁμαρτωλοί·

16εἰδότες注意到、知道G3608+G0δὲ然后、但是、而G1161+G0δὲ然后、但是、而G1161+G0ὅτι不必翻译带出子句、因为G3754οὐ否定副词G3756δικαιοῦται宣告为义、证明无辜、使自由G1344ἄνθρωπος人、人类G444ἐξ后接所有格，意思是「从、藉着、由于、出于」G1537ἔργων行为、工作、成就G2041νόμου律法、原则、方法G3551ἐὰν若、甚至若G1437μὴ否定副词G3361διὰ后接所有格时意思是「通过、藉着」G1223πίστεως信仰、信心、相信、可信G4102+G0Χριστοῦ基督（音译）、承受膏油的、受膏者G5547Ἰησοῦ专有名词，人名：耶稣G2424+G0Ἰησοῦ专有名词，人名：耶稣G2424Χριστοῦ基督（音译）、承受膏油的、受膏者G5547+G0καὶ甚至、也、并且、然后、和G2532ἡμεῖς我G1473εἰς后接直接受格，意思是「关于、进入、到、为了」G1519Χριστὸν基督（音译）、承受膏油的、受膏者G5547Ἰησοῦν专有名词，人名：耶稣G2424ἐπιστεύσαμεν将一件事交托给某人、相信G4100ἵνα使得、为了、带出说明的子句不必翻译G2443δικαιωθῶμεν宣告为义、证明无辜、使自由G1344ἐκ后接所有格，意思是「从、出于」G1537πίστεως信仰、信心、相信、可信G4102Χριστοῦ基督（音译）、承受膏油的、受膏者G5547καὶ并且、然后、和G2532οὐκ否定副词G3756ἐξ后接所有格，意思是「从、出于」G1537ἔργων工作、成就、作为G2041νόμου律法、法律、定则G3551ὅτι不必翻译带出子句、因为G3754ἐξ后接所有格，意思是「从、出于」G1537ἔργων工作、成就、作为G2041νόμου律法、法律、定则G3551οὐ否定副词G3756δικαιωθήσεται宣告为义、证明无辜、使自由G1344πᾶσα任何的、所有的、每一个G3956σάρξ有血肉的人、肉体G4561

εἰδότες δὲ ὅτι οὐ δικαιοῦται ἄνθρωπος ἐξ ἔργων νόμου ἐὰν μὴ διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡμεῖς εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν ἐπιστεύσαμεν, ἵνα δικαιωθῶμεν ἐκ πίστεως Χριστοῦ καὶ οὐκ ἐξ ἔργων νόμου, ὅτι ἐξ ἔργων νόμου οὐ δικαιωθήσεται πᾶσα σάρξ.

17εἰ倘若、要是、 既然G1487δὲ然后、但是、而G1161ζητοῦντες索求、寻找G2212δικαιωθῆναι宣告为义、证明无辜、使自由G1344ἐν后接间接受格，意思是「藉着、在...里面、因为」G1722Χριστῷ基督（音译）、承受膏油的、受膏者G5547εὑρέθημεν发现、找到、获得G2147καὶ甚至、也、并且、然后、和G2532αὐτοὶ他自己、他G846ἁμαρτωλοί有罪的、罪人G268ἆρα因而、所以G687Χριστὸς基督（音译）、承受膏油的、受膏者G5547ἁμαρτίας罪恶、罪G266διάκονος执事、仆人、助手G1249μὴ否定副词G3361γένοιτο变成、是、有、拥有G1096

εἰ δὲ ζητοῦντες δικαιωθῆναι ἐν Χριστῷ εὑρέθημεν καὶ αὐτοὶ ἁμαρτωλοί, ἆρα Χριστὸς ἁμαρτίας διάκονος μὴ γένοιτο.

18εἰ倘若、要是、 既然G1487γὰρ因为、所以、那么、的确G1063ἃ带出关系子句修饰先行词G3739κατέλυσα毁坏G2647ταῦτα这个G3778πάλιν又、再、另一方面G3825οἰκοδομῶ建造、建立G3618παραβάτην犯法者、犯罪者G3848ἐμαυτὸν我自己G1683συνιστάνω表现、显示、带出、推荐G4921

εἰ γὰρ ἃ κατέλυσα ταῦτα πάλιν οἰκοδομῶ, παραβάτην ἐμαυτὸν συνιστάνω.

19ἐγὼ我G1473γὰρ因为、的确G1063διὰ后接所有格时意思是「通过、藉着」G1223νόμου律法G3551νόμῳ律法G3551ἀπέθανον死亡G599ἵνα使得、为了、带出说明的子句不必翻译G2443θεῷ上帝G2316ζήσω活G2198Χριστῷ基督（音译）、承受膏油的、受膏者G5547συνεσταύρωμαι一起被钉十字架G4957

ἐγὼ γὰρ διὰ νόμου νόμῳ ἀπέθανον, ἵνα θεῷ ζήσω. Χριστῷ συνεσταύρωμαι·

20ζῶ活G2198δὲ然后、但是、而G1161οὐκέτι不再G3765ἐγώ我G1473ζῇ活G2198δὲ然后、但是、而G1161ἐν后接间接受格，意思是「在...里面、藉着」G1722ἐμοὶ我G1473Χριστός基督（音译）、承受膏油的、受膏者G5547ὃ带出关系子句修饰先行词G3739δὲ然后、但是、而G1161νῦν现在G3568ζῶ活G2198ἐν后接间接受格，意思是「在...里面、藉着」G1722σαρκί肉体、肉身G4561ἐν后接间接受格，意思是「在...里面、藉着」G1722πίστει信、信仰G4102ζῶ活G2198τῇ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588τοῦ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588υἱοῦ儿子、子民G5207τοῦ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588θεοῦ上帝G2316τοῦ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588ἀγαπήσαντός爱G25με我G1473καὶ并且、然后、和G2532παραδόντος交出、传承、出卖、放弃G3860ἑαυτὸν自己G1438ὑπὲρ后接所有格时意思是「为了、代替」G5228ἐμοῦ我G1473

ζῶ δὲ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός ὃ δὲ νῦν ζῶ ἐν σαρκί, ἐν πίστει ζῶ τῇ τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ τοῦ ἀγαπήσαντός με καὶ παραδόντος ἑαυτὸν ὑπὲρ ἐμοῦ.

21οὐκ否定副词G3756ἀθετῶ忽视、拒绝、使之无效、置于一旁G114τὴν视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588χάριν善意、感恩、恩惠G5485τοῦ视情况翻译，有时可译成「这个」、「那个」等G3588θεοῦ上帝G2316εἰ倘若、要是、 既然G1487γὰρ因为、所以、那么、的确G1063διὰ后接所有格时意思是「经过、用、藉着」G1223νόμου律法、法律、定则G3551δικαιοσύνη公正、正义G1343ἄρα因而、所以G686Χριστὸς基督（音译）、承受膏油的、受膏者G5547δωρεὰν漫无目标、徒劳无益G1432ἀπέθανεν死、面临死亡、必死G599

οὐκ ἀθετῶ τὴν χάριν τοῦ θεοῦ· εἰ γὰρ διὰ νόμου δικαιοσύνη, ἄρα Χριστὸς δωρεὰν ἀπέθανεν.